ندارد ، و ما نيز همچنين گوييم ، جز آن است كه ، خداى تعالى خود اين نخواهد از آن جا كه منافى حكمت است و قبيح است ، و قبيح جاهل كند يا محتاج ، و اين از آن « اگر » هاست كه در مثل گويند : نكشند ( 1 ) برست ، و به اين ، قطع مادّهء [ سؤال ] ( 2 ) باشد . جواب ديگر آن است كه : مراد به غوايت در آيت ، خيبت است و حرمان ثواب ، و بيانش قول شاعر كه گفت : فمن يلق خيرا يحمد النّاس امره و من يغولا يعدم على الغيّ لا يما و غوايت در قرآن به معنى عقاب آمد في قوله : . . . فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا ( 3 ) ، اى عقابا ، [ 176 - پ ] و معنى آيت آن بود كه ، خداى - تبارك و تعالى - گفت : اگر خداى خواهد كه شما را عقوبت كند به كفرتان ، شما را سود ندارد نصيحت هيچ پيغامبر به اصرار شما بر كفر ، الَّا كه توبه كنى و ايمان آرى . و جواب سيم ( 4 ) از اين آن است كه : خداى تعالى جزاى غى را به غى بر خواند ، چنان كه گفت : وَجَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها . . . ( 5 ) ، و معنى آن باشد كه : نصح ناصح سود ندارد ، اگر خداى خواهد تا شما را عقاب كند به جزاى اغوا و اضلال شما خلق را . و جواب چهارم از او آن است كه : در قوم نوح جماعتى بودند كه جبر مىگفتند و اعتقاد ايشان اين بود كه ، كفر ايشان به مشيّت و ارادهء خداى است ، خداى تعالى از نوح اين باز گفت كه نوح ايشان را گفت بر سبيل انكار كه : اگر ( 6 ) بر اين جمله كه شما گفتى كه كفر كافر به فعل خداى است يا به خواست او ، پس نصيحت من شما را هيچ سودى ندارد ، يعنى به خلاف اين است . جواب پنجم از او آن است كه ، حسن بصرى گفت : معنى آيت آن است كه ، نصيحت من شما را سود ندارد عند آن كه خداى تعالى هلاك شما خواهد ، براى آن كه ايمان عند نزول عذاب نافع نباشد و توبه مقبول نبود ، براى آن كه بنده ملجأ باشد

--> ( 1 ) . آو ، آج ، بم ، مج : بكشتند ، چاپ شعرانى : اگر بكشتند . ( 3 ) . سورهء مريم ( 19 ) آيهء 59 . ( 2 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، افزوده شد . ( 5 ) . سورهء شورى ( 42 ) آيهء 40 . ( 4 ) . آج ، مج ، لب : سيوم ، آز : سؤم . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل كار .